รวมพลังสุขภาพ ร่วมถกมาตรการ 'ภาษีลดเค็ม' ภาษีโซเดียม : ก้าวสำคัญเพื่อลดความเสี่ยงโรคไม่ติดต่อ

โดย รศ.นพ.สุรศักดิ์ กันตชูเวสศิริ ประธานเครือข่ายลดบริโภคเค็ม

จากการเปิดเวทีเสวนา “ภาษีโซเดียม”ในการจัดเสวนาหนุนมาตรการเชิงระบบช่วยคนไทย โดยการบริโภคอาหารที่มีปริมาณโซเดียมสูงเป็นสาเหตุให้เกิดภาวะความดันโลหิตสูงและเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดโรคหัวใจและหลอดเลือดและโรคไตเรื้อรังได้  ซึ่งปัจจุบันแนวโน้มการบริโภคโซเดียมโดยเฉลี่ยของคนไทยเพิ่มขึ้นร้อยละ 12 จาก 3,264 มิลลิกรัม (มก.)/วัน ซึ่งจากการสำรวจสถานการณ์การบริโภคอาหาร ความมั่นคงทางอาหารและความรอบรู้ด้านอาหารของประชาชนไทยพบว่าคนไทยอายุ 20 ปีขึ้นไป บริโภคบะหมี่กึ่งสำเร็จรูปโดยเฉลี่ย 22 กรัม/วัน และ14 กรัม/วัน ในเพศชายและเพศหญิง ขณะที่มีการบริโภคขนมขบเคี้ยว โดยเฉลี่ย 32 กรัม/วัน และ29 กรัม/วัน ในเพศชายและเพศหญิง ทำให้การคาดการณ์จัดเก็บภาษีตามปริมาณโซเดียมใน 10 ปีแรก จะสามารถป้องกันการเกิดโรคกับผู้ป่วยรายใหม่ของโรคหัวใจและหลอดเลือดและโรคไต คาดว่าป้องกันได้ประมาณ155,000 (132,455-176,859) ราย หากดำเนินการจัดเก็บภาษีตามปริมาณโซเดียมทั้งในบะหมี่กึ่งสำเร็จรูปและขนมขบเคี้ยวใน 10 ปีแรกต่อจากนี้ จะป้องกันโรคหลอดเลือดสมองได้มากที่สุดในเพศชายจำนวน 33,673 (23,347-43,954) ราย รองลงมาคือโรคหลอดเลือดสมองในเพศหญิง จำนวน 20,772 (14,821-27,039) ราย (ข้อมูลจาก ดร.พจนา หันจางสิทธิ์ สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล)

ดร.มณีขวัญ จันทรศร นักวิชาการด้านนโยบายภาษีและการคลัง กล่าวว่า ภาษีสุขภาพ มีเป้าหมายหลักคือสุขภาพของประชาชน เป้าหมายรองคือการสร้างรายได้ให้รัฐเพิ่มขึ้น โดยประสิทธิผลของภาษีสุขภาพวัดจาก “พฤติกรรมที่เปลี่ยน” ไม่ใช่รายได้ที่เพิ่มขึ้น” ภาษีอาจจะเก็บจากผู้ผลิตหรือผู้นำเข้า แต่มุ่งหวังผลที่พฤติกรรมของทั้งผู้ผลิตและผู้บริโภค ความสำเร็จคือ ผู้ผลิตสามารถปรับสูตร(ลดเค็ม) หรือทำให้ผู้บริโภครับประทานเค็มน้อยลง เลือกทางเลือกที่ดีขึ้น ลดช่องว่างของการเกิดโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง หรือ NCDs ลง ประชาชนคนไทยก็จะมีสุขภาพที่ดีขึ้น ค่าใช้จ่ายในการรักษาสุขภาพในระยะยาวก็จะสั้นลงลดลง

นางสาวรัชฎา วานิชกร รองอธิบดีกรมสรรพาสามิต กล่าวว่า ทำอย่างไรให้ภาษีโซเดียม “ได้ผล” นั้น จะต้องมีเกณฑ์ทางสุขภาพที่ชัดเจนและมีข้อมูลโซเดียมที่โปร่งใส และให้มีการบังคับการแสดงฉลากอาหารในรูปแบบที่อ่านง่าย รวมถึงจะต้องสามารถกำหนดงานภาษีและการจัดเก็บรายได้อย่างแม่นยำ ลดข้อโต้แย้ง ในการออกแบบโครงสร้างภาษีให้มีแรงจูงใจเชิงพฤติกรรมที่ชัดเจน สร้างทางเลือกใหม่และมูลค่าของสินค้าให้มีราคาไม่แพง และสิ่งสำคัญคือสามารถให้ประชาชนเห็นว่ารายได้จากภาษีโซเดียม จะช่วยเพิ่มศักยภาพให้งบประมาณของประเทศทางด้านเศรษฐกิจและสังคม โดยกรมสรรพสามิตได้พลิกบทบาทสู่ "กรม ESG" แห่งแรกของหน่วยงานราชการไทย ในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจด้วยภาษี (EASE Excise) ที่มุ่งเน้นสิ่งแวดล้อม (Environmental), สังคม (Social) และธรรมาภิบาล (Governance) เพื่อความยั่งยืน
 

โดยสรุปส่งท้ายการเสวนาภาษีโซเดียม...ประโยชน์ต่อสุขภาพที่มองไม่เห็น โดยมาตรการจัดเก็บภาษีตามปริมาณโซเดียม สามารถช่วยลดจำนวนผู้ป่วยความดันโลหิตสูง ป้องกันการเกิดผู้ป่วยใหม่และป้องกันการเสียชีวิต เช่น โรคหัวใจขาดเลือด โรคหลอดเลือดสมอง โรคไต ลดภาระค่าใช้จ่ายระบบสุขภาพของประเทศ และสร้างรายได้ให้กับภาครัฐเพิ่มขึ้น ทั้งนี้คาดการณ์ว่าภาครัฐมีรายได้จากการจัดเก็บภาษีตามปริมาณโซเดียมใน 10 ปีแรกเกือบ  35.3 พันล้านบาท ซึ่งตามข้อเสนอแนะของสสส.และภาคีเครือข่ายทุกภาคส่วนมองว่าภาครัฐโดยกรมสรรพสามิตควรดำเนินมาตรการจัดเก็บภาษีตามปริมาณโซเดียมในผลิตภัณฑ์ เช่น บะหมี่กึ่งสำเร็จรูปและขนมขบเคี้ยว เพื่อกระตุ้นให้ผู้ผลิตลดปริมาณโซเดียมในสินค้าให้เป็นผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพที่ดีขึ้นสำหรับประชาชน, ภาครัฐและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ควรร่วมมือกันสนับสนุนการส่งเสริมความรู้ให้แก่ประชาชน เกี่ยวกับผลกระทบของโซเดียมต่อความดันโลหิตสูงที่นำไปสู่โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง เพื่อเพิ่มความตระหนักในการเลือกบริโภคผลิตภัณฑ์ที่มีปริมาณโซเดียมที่เหมาะสม นำรายได้จากการจัดเก็บภาษีโซเดียมและภาระค่าใช้จ่ายในการรักษาที่ลดลง เป็นทุนสนับสนุนโครงการที่มีการส่งเสริมสุขภาพและการป้องกัน ส่งเสริมการทำงานอย่างบูรณาการระหว่างภาครัฐ ภาคเอกชนและภาคประชาชน ในการพัฒนาผลิตภัณฑ์อาหารเพื่อสุขภาพ ลดปริมาณโซเดียม รวมทั้งสื่อสาธารณะ เพื่อเพิ่มความรอบรู้การบริโภคเพื่อสุขภาพให้แก่ประชาชน